Open Overheid? Natuurlijk! (thema 1)
Niet één maar twee terugkerende hoofdthema’s wisselden elkaar tijdens het Hoe Open? Festival in rap tempo af. Het eerste thema was in muzikale termen upbeat, swingend en majeur met als titel ‘Open overheid? Natuurlijk!’. Zie hier de live interpretatie van dit thema door altviolist Jannum Kruidhof, tijdens de afsluiting van het Hoe Open? Festival.

Dit thema kenmerkte zich door grote betrokkenheid bij bezoekers voor een open overheid. ‘Ik stá voor een open overheid’, zei iemand. De reden waarom men deze open overheid nastreefde werd sterk vanuit kernwaarden beargumenteerd: ‘Zo draag ik bij aan onze democratie; dat is de motivatie onder alles’. Ook werden drijfveren als een gelijkwaardiger relatie tussen burger en overheid en het stimuleren van zelfredzaamheid van bewoners genoemd. Het ‘waarom’ van open overheid leek voor deze bezoekers glashelder. Ook werd gesproken van een ‘evolutie’ en ‘volwassen worden van de beweging’.

Open overheid: nee of anders weifelend mee (thema 2)
Het andere hoofdthema dat we continu terughoorden, was kritischer en beschouwender van aard. Altviolist Jannum Kruidhof vertaalde dit naar een weifelende improvisatie met de nodige dissonanten. Zoals een bezoeker zei: ‘Ik ben niet voor een open overheid, maar ik ben hier vandaag voor de observatie van een tendens’. Anderen waren pessimistisch over de veranderingsgezindheid en wendingskracht van de overheid zelf naar deze openheid. ‘Besluitmakers willen graag het comfort van geslotenheid behouden. En met reden, denk aan bestuurlijke intimiteit en onderhandelingsprocessen en privacyvraagstukken’. Een ander merkte op: ‘Een open overheid leidt tot een gesloten overheid. Want als alles openbaar wordt durft men steeds minder te zeggen’.

Naast deze twee hoofdthema’s, ontdekten we ook de nodige variaties. Lees hier ons volledige artikel op Platform Overheid. 

Even zaten we met onze mond vol tanden. Want hoewel we veel van luisteren vinden en er steeds meer over leren hadden we geen definitie paraat. Lijkt wat tegenstrijdig als oprichters van de Luisteracademie.

Maar toen we er wat literatuur op nasloegen bleek dat het helemaal niet zo erg is om geen vastomlijnde definitie van luisteren hebben. Door menig wetenschapper wordt er zelfs voor gepleit om juist niet met een vaststaande definitie te werken, omdat wat luisteren is in elke context en cultuur anders wordt ervaren¹.

En daar waar wel wordt geprobeerd tot een definitie van luisteren te komen, blijkt dat luisteren heel veel dimensies heeft. Een manier om dit inzichtelijk te maken is door verschillende niveaus van luisteren te onderscheiden. En afhankelijk van de context waarin je je bevindt en het doel van het gesprek, ‘kies’ je een niveau. ‘Kies’ tussen aanhalingstekens, want vaak ben je je daar helemaal niet zo bewust van. Bovendien ‘kies’ je lang niet altijd het ‘beste’ niveau.

Een onderverdeling waar we zelf de afgelopen maanden mee aan de slag zijn gegaan is die van Otto Scharmer in zijn theorie U rondom systeemverandering. Hij benoemt de volgende niveaus²:

• downloading –  je luistert vanuit dat wat je al weet en krijgt je ideeën en meningen bevestigd.

• feitelijk luisteren – je bent al luisterend op zoek naar nieuwe feiten die afwijken of nog ontbreken  in je eigen kennis en ervaring, om zo een completer beeld te krijgen.

• empatisch luisteren – je probeert verbinding te maken met de ander door je al luisterend in hem/haar te verplaatsen en zijn/haar wereld mee te beleven.

• generatief luisteren – Al luisterend verbind je je met de ander op een dieper niveau, waardoor er bij jullie allebei iets gebeurt. Een verandering. Je ziet nieuwe mogelijkheden voor de toekomst, wordt enthousiast, stijgt boven jezelf uit, hebt oog voor de potentie van die ander. Kortom: er ontstaat iets.

Als je deze niveaus van luisteren zo ziet staan, kan je zomaar de indruk krijgen dat het om een rangorde gaat. Dat generatief luisteren altijd het ‘beste’ zou zijn. Tijdens U.Lab (een wereldwijde online cursus over Theorie U) werden we uitgedaagd om dagelijks bij te houden hoe we hadden geluisterd. Welk niveau hadden we ingezet in een gesprek? Veranderde het niveau gedurende het gesprek? Waaraan merkte we dit bij onszelf? En al doende werd al snel duidelijk dat we in elk gesprek anders luisteren en binnen een gesprek vaak schakelen tussen niveaus. Kortom: dat luisteren een heel dynamisch proces is waarbij geen vaste rangorde geldt. Want hoewel we genieten van de bijna mysterieuze generatieve gesprekken die kunnen ontstaan, is het soms zeker zo fijn om even puur de feiten op een rijtje te zetten zonder vernieuwende en baanbrekende inzichten.

En hoewel niet zo baanbrekend, is het belangrijkste inzicht dat we hieruit meenemen dat er nog heel wat te ontdekken valt als het om luisteren gaat. Helemaal als je je bedenkt dat dit pas een van de vele manieren is om naar luisteren te kijken.

En we zijn natuurlijk benieuwd naar jouw ervaringen hiermee! Herken jij deze niveaus van luisteren? Ben jij je bewust van je niveau van luisteren in een gesprek?

Bronnen:

¹ Purdy, M.W.  (2010)  ‘Qualitative research: critical for understanding listening’. In A.D. Wolvin (ed.) ‘Listening and human communication in the 21st century’. Wiley-Blackwell
² Scharmer, C.O. (2009) Theory U Leading from the future as it appears. Berrett-Koehler Publishers

• Wat zegt het dat we massaal luisterende oren inkopen in de vorm van coaching en counseling?
• Als we op zoveel manieren met elkaar wereldwijd in verbinding zijn, waarom blijven de eenzaamheidscijfers dan stijgen?
• Hoe kan het dat we zonder problemen ons hele leven op internet delen, maar face to face vaak niet verder komen dan ‘wat een weer hè’?
• Hebben we nog echt aandacht voor alle verhalen die we zo goed leren verkopen tijdens de story telling trainingen en sprekers- en schrijversacademies?

Deze vragen zetten ons begin 2015 in beweging en wie weet waar ze ons brengen….

Omdat het mooi is. En omdat het idee erachter me raakt. Want de stippen van Jan staan symbool voor hoe wij met de Luisteracademie op weg zijn gegaan. Zonder een duidelijke stip op de horizon. Zonder een uitgestippelde strategie. Zonder een businessplan met een stippellijn die de winstprognose in beeld brengt.

En het gave is: het werkt! Tot onze eigen verbazing zelfs voordat we officieel van start zijn. Zomaar tijdens een symposium eind november kregen we onverwachts een minuut podium om ons idee te presenteren. Een beetje onwennig en overrompeld deelden we ons idee. En als vanzelf raakten we met mensen in gesprek. Kregen we visitekaartjes en de uitnodiging om eens verder te praten of bij hun initiatief te komen kijken. En zo staan de eerste afspraken voor in het nieuwe jaar al gepland.

Langzaam worden stippen zichtbaar, in de vorm van initiatieven, organisaties en individuen. Verandert het witte doek in een kunstwerk… Schilder mee en zet jouw stip op dit doek door je ideeën over luisteren met ons te delen. Hieronder, via de mail of telefoon. Wij zijn een en al oor!

– Hierboven een collage van reacties op ons formeel online gaan in maart 2015 –

De komende tijd leggen we deze vraag voor aan mensen om ons heen. Mensen die we kennen, maar ook voorbijgangers op straat. Om te ontdekken wat deze vraag losmaakt. Deze reacties zijn input voor de ontwikkeling van een luisterbeleving.

En om hier maar gelijk mee te beginnen: welke vraag zou jij graag vaker gesteld krijgen? En waarom?